Serwisy edukacyjne

GORĄCZKA

Normalna temperatura ludzkiego ciała waha się w granicach 36°C do 37° Celsjusza. Jest to temperatura, w której prawidłowo funkcjonuje organizm i działa wewnętrzny metabolizm. Gorączką jest zatem podwyższenie temperatury ciała powyżej tej normy.
Objaw ten jest w większości przypadków manifestacją reakcji obronnych organizmu, będących efektem kontaktu z wirusami, bakteriami, grzybami lub innymi fizycznymi/chemicznymi czynnikami szkodliwymi dla organizmu.

 

fotolia_3646365_m_150 
pomiar temperatury

Pomiar temperatury

Zwykle pomiaru temperatury dokonuje się za pomocą termometru w jednym z trzech miejsc:

  • pod pachą (prawidłowa temperatura 36,6°C) - metoda wykorzystywana najczęściej, obarczona jednak największym błędem na etapie pomiaru;
  • w jamie ustnej (prawidłowa temperatura 36,9°C);
  • w odbycie (metoda stosowana głównie u niemowląt) (prawidłowa temperatura 37,1°C) - najdokładniejszy pomiar z medycznego punktu widzenia.

 

Gorączka - informacje ogólne

Podziały gorączek:

  • 37,5-38,0°C - stan podgorączkowy;
  • 38,0-38,5°C - gorączka nieznaczna;
  • 38,5-39,5°C - gorączka umiarkowana;
  • 39,5-40,5°C - gorączka znaczna;
  • 40,5-41,0°C - gorączka wysoka;
  • >41°C - gorączka nadmierna;

Wysokość gorączki nie zawsze świadczy o powadze sytuacji i ciężkości stanu chorobowego, czy o bezpośrednim zagrożeniu organizmu. Może ona zarówno sygnalizować lekkie zaburzenia czynności organizmu (jak przeziębienie, przegrzanie, reakcję  alergiczną,  zaburzenia  trawienia),  jak  i  poważniejsze  choroby  któregoś  z narządów, czy nawet zakażenia ogólnoustrojowe.

Ponieważ koszt energetyczny gorączki jest wysoki, (organizm musi „zmarnować" sporo energii na podniesienie temperatury) może wydawać się dziwne, że gorączka pojawia się w okresie zagrożenia organizmu (jest to zazwyczaj okres upośledzonego łaknienia,  prowadzącego   do   dodatkowego   osłabienia   organizmu).  Okazuje  się jednak, że przy wyższej temperaturze mechanizmy obronne (takie jak wytwarzanie przeciwciał) czy proliferacja limfocytów (komórek biorących udział w procesach obronnych), ulegają znacznemu wzrostowi (około 10% na jeden stopień). Równocześnie zmniejsza się dostęp żelaza i innych związków dla patogenów co utrudnia im rozmnażanie. Istnieją teorie, że lekarze nie powinni starać się walczyć z gorączką za wszelką cenę traktując ją jako naturalny mechanizm  ochronny.  Gorączka  jest   bardzo   starym  ewolucyjnie  mechanizmem obronnym  i występuje u większości organizmów.

 

Gorączka - wpływ na organizm

Gorączka powyżej 39°C męczy i osłabia organizm. Wyraźnie przyspiesza akcję serca. Najbardziej wrażliwy na podwyższenie temperatury jest jednak mózg. Utrzymująca się gorączka powyżej 41,5 C grozi uszkodzeniem białek w komórkach nerwowych. Organizm potrafi jednak zazwyczaj "kontrolować" gorączkę i bardzo rzadko przekracza ona niebezpieczny dla zdrowia próg. Pomimo to powinna być bezwzględnie obniżana u dzieci (ze względu na niesprawność układu termoregulacyjnego), kobiet w ciąży (ochrona płodu), u osób z niewydolnym układem krążenia (wysoka temperatura obciąża układ krążenia) oraz u pacjentów po operacji (ze względu na wyczerpanie organizmu).

Istnieją argumenty za oraz przeciwko pozytywnemu wpływowi gorączki na człowieka podczas choroby i ta kwestia nie została ostatecznie rozstrzygnięta. Argumenty za pozytywnym wpływem na organizm zostały opisane powyżej. Przeciwnicy podkreślają, że człowiek bez gorączki ma dużo lepsze samopoczucie. Dobre samopoczucie i pozytywne nastawienie sprzyjają wyzdrowieniu bardziej niż lekki wzrost sprawności immunologicznej organizmu.
Wysokość gorączki nie zawsze świadczy o powadze sytuacji i ciężkości stanu chorobowego czy o bezpośrednim zagrożeniu organizmu. Może ona zarówno sygnalizować lekkie zaburzenia czynności organizmu (jak przeziębienie, przegrzanie, reakcję alergiczną, zaburzenia trawienia) albo poważniejsze choroby któregoś z narządów czy zakażenia ogólnoustrojowe.

Nie zawsze gorączka jest tylko objawem zwykłego przeziębienia. Podwyższona temperatura może być reakcją na szczepienia ochronne, kiedy do organizmu świadomie wprowadzamy zmodyfikowane wirusy, bakterie lub ich toksyny, aby pobudzić nasz układ odpornościowy i przygotować się do zwalczania ewentualnego zakażenia.

Przyczyną może być także reakcja organizmu na wzmożoną przemianę materii, uszkodzenie tkanek lub pojawienie się substancji wyzwalających odczyn gorączkowy (tzw. substancji pirogennych). Gorączka może towarzyszyć wielu poważnym chorobom, w których mamy do czynienia ze stanem zapalnym wywołanym przez różne bakterie, wirusy, pasożyty, związki chemiczne. Może być także objawem reakcji immunologicznych (zapalenia stawów, chorób krwi, rozrostów nowotworowych, reakcji alergicznych), a także ciężkich urazów, odwodnienia czy chorób układu nerwowego, w tym zapalenia opon mózgowych i mózgu.

Groźnie wyglądającym, wzbudzającym często strach u Rodziców, powikłaniem gorączki są drgawki gorączkowe występujące głównie u małych dzieci. Objawami przypominają one napad padaczkowy, jednak w przeciwieństwie do padaczki nie pozostawiają żadnych następstw i ustępują do 3-4 roku życia.

 

Gorączka - jak z nią walczyć?

Zwalczanie gorączki zależy oczywiście od przyczyny. Gdy wywołała ją poważna choroba (zapalenie stawów, choroby krwi, nowotwory, reakcje alergiczne, a także ciężkie urazy, odwodnienie czy zapalenie opon mózgowych i mózgu), wyeliminowanie gorączki następuje podczas leczenia choroby podstawowej.

W celu obniżenia temperatury ciała poza środkami farmakologicznymi można stosować tzw. fizykalne metody ochładzania organizmu. Należą do nich okłady z lodu lub zimnej wody przykładane do miejsca przebiegu dużych naczyń krwionośnych (pachwiny, szyi, dołów podkolanowych) oraz chroniące przed przegrzaniem mózg (czoło, skronie, potylicę).

U dzieci obniżenie gorączki można uzyskać po zastosowaniu 5-7-minutowej kąpieli w wodzie o 0,5o Celsjusza chłodniejszej od temperatury ciała dziecka.
Choremu podajemy ziołowe środki napotne i przeciwgorączkowe, np. herbatę z sokiem malinowym, napary z kwiatu lipowego, z kwiatu lub owocu bzu czarnego 2-3 razy dziennie po 2/3 szklanki świeżego naparu.
W przypadku braku efektu po zastosowaniu powyższych metod możemy zastosować środki farmakologiczne. Ze względu na stosunkowo rzadko występujące działania niepożądane zaleca się stosować preparaty paracetamolu lub ibuprofenu. Należy unikać stosowania kwasu acetylosalicylowego (aspiryna) ze względu na działanie drażniące błonę śluzową żołądka i pyralginy, która obniża temperaturę w sposób bardzo gwałtowny, a w sporadycznych przypadkach może mieć bardzo poważne skutki uboczne.
Podczas okresu zwiększonych zachorowań na grypę i infekcje grypopodobne (zwłaszcza przy kaszlu i innych objawach przeziębienia) młodym ludziom mającym wydolne krążenie i prawidłowe ciśnienie krwi można postawić bańki. Najlepiej jednak, aby wskazania do postawienia baniek ustalił lekarz.

Stosując leki przeciwgorączkowe należy przestrzegać następujących zasad:

  • zapoznać się z dołączoną do preparatu ulotką przylekową
  • przestrzegać zaleconych dawek maksymalnych - jeżeli dawka leku zlecona przez lekarza odbiega w sposób znaczący od dawek podanych w ulotce należy skonsultować się ponownie z lekarzem w celu weryfikacji zaleceń
  • podawać pełną dawkę leku - zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce albo zaleceniami lekarskimi
  • przestrzegać zaleconych odstępów czasowych pomiędzy poszczególnymi dawkami
  • jeżeli po 2 dniach leczenia przeciwgorączkowego nadal stwierdza się podwyższoną ciepłotę ciała konieczna jest konsultacja lekarska

W przypadku osób chorujących na astmę zaleca się używanie preparatów paracetamolu - inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (w szczególności pochodne aspiryny) mogą spowodować ciężką reakcję alergiczną.

 

Design by Cappagh Design